Verenigde Staten en hun federale overheid (1865-1965)

Examen - Verenigde Staten (2013)

De Verenigde Staten en hun federale overheid 1865 - 1965

Dit thema komt voor 2013 in de plaats van Dekolonisatie en Koude Oorlog in Vietnam.

Er is gekozen om de volgende verhaallijnen te beschrijven:

• de staatsinrichting
• de industrialisatie en haar politieke en maatschappelijke invloed. In deze verhaallijn staan deliberale traditie en de regulerende overheid centraal.
• de ontwikkeling van de burgerrechten. In deze verhaallijn staat de status van de zwartebevolking centraal.
• het buitenlands beleid van de Verenigde Staten. In deze verhaallijn staat de Amerikaanse expansie centraal.

Het thema is beschreven in een chronologisch ingedeelde tekst. De eerste periode beslaat de jaren 1865-1918, de tweede 1918-1945 en de laatste 1945-1965. De omschrijving begint na de Burgeroorlog toen er sprake was van één land dat intern verder ingericht werd en zijn plaats in de wereld in ging nemen. De omschrijving eindigt in 1965, toen de discussie over de verzorgingsstaat op een hoogtepunt was, de Civil Rights Act was aangenomen en de Amerikanen de rol die ze in dewereld wilden spelen moesten gaan heroverwegen. Deze heroverweging is buiten de omschrijvinggelaten.

Deze stofomschrijving beperkt zich tot het noemen van de voor examenkandidaten belangrijkste historischeontwikkelingen, personen en begrippen. Met behulp van de inhoud van de stofomschrijving en aan de hand van de vaardigheden en benaderingswijzen dienen examenkandidaten vervolgens zelf verbanden te leggen, conclusies te trekken en historische voorbeelden te verbinden aan de inhoud van de stofomschrijving. Dit wil niet zeggen dat er in de tekst helemaal geen verbanden worden gelegd, conclusies worden getrokken of voorbeelden worden genoemd. Op enkele plaatsen zijn ze nodig, bijvoorbeeld om feiten te ordenen of af te bakenen. Indien meer verbanden, conclusies en voorbeelden gegeven worden, die vervolgens kunnen worden teruggevraagd bij het examen, zou er, uitgaande van de beschrijving van domein C, te veel sprake zijn van reproductie. De subperiodes zijn daarom ook niet voorzien van een titel. Per onderdeel van de stofomschrijving is cursief aangegeven wat de achterliggende gedachte is geweest bij de beschrijving die daaronder volgt. De cursieve tekstgedeeltes hoeven door de examenkandidaten niet gekend te worden.

De staatsinrichting van de Verenigde Staten

Na het uitroepen van de onafhankelijkheid in 1776 zochten de dertien voormalige Britse kolonies aan de oostkust van Noord-Amerika naar een geschikt politiek systeem. In 1787 werden de Founding Fathers het eens over een nieuwe grondwet, die in 1789 in werking trad. De grondwet is gebaseerd op de leer van de “trias politica” van de Franse filosoof Charles de Montesquieu en creëert een federalistisch bestel waarin de afzonderlijke staten een grote mate van autonomie houden.
Terwijl de federale overheid vooral de buitenlandse politiek, defensie, financiën en heteconomische verkeer tussen de deelstaten verzorgt, hebben de deelstaten een grote mate vanvrijheid in de organisatie van hun eigen onderwijs, politie en rechtspraak. In het federale bestuur heeft de uitvoerende macht onder leiding van de president grote bevoegdheden. De wetgevende macht ligt bij Het Congres. De hoogste rechterlijke macht ligt bij het Hooggerechtshof. Om de rol van een president niet te groot te laten worden, gaven de auteursvan de grondwet controlerende bevoegdheden aan de andere twee instanties op federaal niveau en verdeelden zij de macht tussen de drie. De president, die voor vier jaar wordt gekozen, is naast staatshoofd en regeringsleider tevens opperbevelhebber van de strijdkrachten. Hij benoemt, metgoedkeuring van de Senaat, niet alleen de ministers en belangrijke ambtenaren, maar ook de leden van het hooggerechtshof. Het Congres moet wetten, de begroting en belangrijke benoemingen goedkeuren. Bovendien kan het Congres met een “impeachment procedure” een president uit zijn ambt zetten. Het Hooggerechtshof heeft de bevoegdheid wetten aan de grondwet te toetsen. Op zijn beurt kan de president zijn veto uitspreken over wetten die in het Congres worden aangenomen; het Congres kan dit weer met een tweederde meerderheid in beide kamers opheffen.

Door de groeiende rol van de Verenigde Staten in internationale aangelegenheden groeide de president uit tot de spil van de Amerikaanse politiek. Ten koste van de andere instanties in het bestel is zijn invloed zodanig toegenomen dat er sprake is van een “imperial presidency.” De grondwet kan worden gewijzigd en aangevuld door amendementen. Federale wetgeving staatboven deelstaatwetgeving. Deelstaten kunnen met behulp van eigen, nieuwe wetgeving proberende reikwijdte van amendementen en federale wetten in te perken.

De Amerikaanse politiek wordt sinds 1854 gedomineerd door twee politieke partijen, de Republikeinen en de Democraten, beide met behoudende en vooruitstrevende vleugels. De Republikeinen stonden in de Burgeroorlog uiteindelijk voor afschaffing van de slavernij. Zij waren voorstanders van “free labor” en kwamen ook na de Burgeroorlog op voor de zwarten. Zij waren voor een krachtige overheid, die de industrie beschermde door invoerrechten te heffen. De Democraten waren tegen een regulerende federale overheid en kwamen op voor de rechten van de afzonderlijke staten. Hun aanhang was vooral te vinden onder de witte bevolking van het Zuiden, pioniers in het Westen en immigranten in de steden.

Aan het einde van negentiende en het begin van de twintigste eeuw veranderden de partijen van karakter en van rol. De Republikeinen werden conservatiever en werden de vertegenwoordigers van de bourgeoisie en het bedrijfsleven; zijkeerden zich tegen de instroom van immigranten vanaf de jaren 1880. Zij wezen federaal overheidsingrijpen in de economie af, maar vonden regels op “moreel” terrein wel belangrijk. De Democraten gingen zich nu het lot aantrekken van de sociaal zwakke groepen en omarmden hetidee van een activistische overheid op economisch en sociaal gebied. In de loop van de twintigste eeuw werden de Democraten steeds meer geassocieerd met de verzorgingsstaat en “biggovernment.

De periode 1865-1918

De industrialisatie en haar politieke en maatschappelijke invloed

Factoren die een rol spelen bij de industrialisatie. Reacties op politiek en maatschappelijk gebied. Democratische en Republikeinse presidenten zetten de eerste stappen naar een regulerendefederale overheid.

Hoewel in het noordoosten al vanaf 1820 sprake was van industrialisatie, hadden de Verenigde Staten in 1865, toen de burgeroorlog eindigde, nog een overwegend agrarisch karakter. Na de burgeroorlog versnelde het industrialisatieproces. Hiervoor waren de voorwaarden aanwezig, zoals de beschikbaarheid van natuurlijke grondstoffen, voldoende goedkope werkkrachten door de toestroom van immigranten en de activiteiten van succesvolle ondernemers. Het ontstaan van een geïntegreerde nationale economie werd mede bevorderd door een zich snel uitbreidend spoorwegnet en nieuwe communicatiemiddelen. In haar economisch beleid ging de federale overheid uit van de principes van het economisch liberalisme, al was zij hierin niet altijd consequent. Zo voerde zij al voor de burgeroorlog een tariefpolitiek om de opkomende industrie in het noordoosten te beschermen. Eind 19e eeuw veranderde het bedrijfsleven doordat een deel vande vaak kleine familiebedrijven werd verdrongen door grote corporaties, trusts en kartels. Daarnaast kwam de massaproductie op, die mogelijk was door technologische vernieuwingen. De industrialisatie kende schaduwzijden.

In de explosief groeiende steden ontstonden grote sociale en etnische tegenstellingen. Kleine zelfstandigen kregen te maken met oneigenlijke vormen van concurrentie. De grote ondernemers hadden politieke invloed en kregen steun van de federale overheid. Corruptie kwam vaak voor. Voor arbeiders en boeren, die het met name in perioden van crisis slecht hadden, was minder aandacht. Zij verenigden zich in verschillende organisaties. Onder de geschoolde arbeiders ontstonden diverse vakbewegingen die in 1886 werden verenigd in de American Federation of Labor. Arbeidsconflicten over de verslechterende arbeidsomstandigheden leidden tot protest. Betogingen en stakingen gingen steeds vaker gepaard met geweld. De socialespanningen leidden tot toenemende weerzin van de publieke opinie tegen de vakbeweging envoedde de afkeer van het socialisme. Op het platteland ontstond de People’s Party waarvan deaanhangers populisten werden genoemd. Het was een agrarische beweging die zich verzette tegenhet nieuwe industriële Amerika en vast wilde houden aan het ideaal van het conservatieve enkleinsteedse Amerika. Tegelijkertijd wilde de People’s Party de landbouw moderniseren en commercialiseren. De invloed van de populisten bleef beperkt. In de steden ontstond in de jaren ‘90 de brede Progressive Movement, die vooral steunde op destedelijke middenklasse. Deze beweging wilde het industriële Amerika opvoeden en democratiserenen richtte zich, hoewel geen voorstander van het socialisme, tegen de macht van de grote ondernemingen. Een groot deel van deze hervormers behoorde tot de ontwikkelde stedelijke middengroepen. Zij vreesden dat de maatschappij ten onder zou gaan aan sociale chaos. Om dit tevoorkomen werden al vanaf de jaren ‘80 opvanghuizen voor immigranten en armen in sloppenwijken gesticht. Kritische onderzoeksjournalisten stelden politieke, economische en sociale misstanden aan de kaak via de invloedrijke populaire pers.

De Republikeinse president Theodore Roosevelt (1901-1909) werd door deze hervormers en critici geïnspireerd. Hij toonde zich een voorstander van een krachtige overheid. Bedrijven die hun sterke positie misbruikten liet hij vervolgen. De Democratische president Woodrow Wilson (1913-1921) zette dit beleid van regelgeving voort. Hij slaagde erin een deel van zijn plannen aangenomen tekrijgen door het Congres. Beide presidenten streefden er naar door actieve wetgeving de industriële samenleving een minder materialistisch waardepatroon te geven. De bescherming vande vrijheid van het individu stond hierbij voorop. De Eerste Wereldoorlog zorgde vanaf 1917 vooreen korte periode van groeiende overheidsuitgaven en overheidsbemoeienis door de overschakeling naar een oorlogseconomie. De War Industries Board kreeg verregaande bevoegdheden om de industriële productie af te stemmen op de eisen van de oorlogvoering en opde gevolgen van de oorlog voor de Amerikaanse markt. Met de beëindiging van de oorlog kwam ook een einde aan deze actieve inmenging van de overheid.

De ontwikkeling van de burgerrechten

De reactie van zowel de witte als de zwarte bevolking op de ongelijkheid. De rol van de Amerikaanse rechtspraak.

Eén van de geschi punten in de burgeroorlog was de afschaffing van de slavernij. Vele duizenden slaven vluchtten vanuit het Zuiden naar het Noorden, waar velen van hen dienden in het leger van de noordelijke staten. Na de overwinning van de noordelijke staten werd slavernij door het 13e amendement op de grondwet in alle staten verboden. Volgens het 14e amendement op de grondwet dienden de burgers in elke staat, ongeacht kleur of ras gelijk te worden behandeld; het 15e amendement gaf zwarte mannen stemrecht. In de periode van de Reconstructie (1865 – 1877) hielden noordelijke troepen de zuidelijke staten bezet, waarbij zij de rechten van de zwarte bevolking probeerden te beschermen. Na hun vertrek ging zowel de politieke als de economische situatie van zwarten in het Zuiden er weer op achteruit. Er ontstond een stelsel van systematische segregatie, die een wettelijke basis kreeg met de ‘JimCrow wetten’ van de jaren 1880 en 1890. Deze deelstaatwetgeving maakte het voor zwarten onmogelijk om gebruik te maken van hun rechten. De achterstelling werd bevestigd door de uitspraak van het Hooggerechtshof in 1896, dat stelde dat gescheiden voorzieningen niet in strijd waren met de grondwet indien zij gelijk waren aan die voor de blanken.

Naast de wettelijke tegenwerking en achterstelling werden zwarten in het Zuiden geterroriseerd, onder meer door de Ku Klux Klan (KKK), een in 1865 opgerichte geheime organisatie van witten die de Freedmen, voormalige slaven, wilde beletten om gebruik te maken van hun nieuwe rechten. Velen van de Freedmen bleven werken voor de plantage-eigenaren. Zij werden sharecroppers: inruil voor gebruik van het land moesten ze een deel van hun opbrengst afstaan aan de plantage eigenaren. De nadruk bleef liggen op het verbouwen van katoen, die juist in deze periode sterk in prijs daalde. De landbouw raakte in een ernstige depressie, waardoor de sharecroppers dieper in de problemen kwamen. Aan het eind van de negentiende eeuw protesteerde Booker T. Washington tegen de politieke eneconomische achterstelling van de zwarte bevolking. Hij zette zich vanaf het begin van de jaren ’80 in voor scholen waar zwarten een vakopleiding konden volgen. Hij redeneerde dat de zwartebevolking door goed gedrag en scholing respect moest verdienen. Tegenstanders van zijn koersvonden dat hij zich teveel aanpaste aan de racistische samenleving. W.E.B. Dubois koos onder andere voor het gevecht langs wettelijke weg door middel van de oprichting van de National Association for the Advancement of Colored People (NAACP, 1909). De NAACP wilde via rechtszaken de ongelijkheid bestrijden. De strijd tegen segregatie werd in deze periode niet gesteund door de federale overheid. Presidenten vreesden de stem van de witte kiezer te verliezen.

Het buitenlands beleid

Isolationisme, expansie en toenemende invloed van de Verenigde Staten op de internationale verhoudingen.

De buitenlandse politiek van de Verenigde Staten werd van begin af aan sterk bepaald door het streven naar afzijdigheid in Europese aangelegenheden. Dit beleid werd in 1823 nader uitgewerktin de Monroe-doctrine. In de negentiende eeuw richtten de Verenigde Staten zich dan ook op Noord-Amerika en op de territoriale uitbreiding van de eigen staat door het verleggen van de ‘Frontier’. Volgens het ‘Manifest Destiny‘ waren de Verenigde Staten hiertoe voorbestemd en hadden zij een taak in het ontsluiten en ontwikkelen van het eigen continent. Met de opening van de eerste transcontinentale spoorlijn in 1869 waren de oost- en de westkust met elkaar verbonden. De Verenigde Staten hadden hun geografische vorm min of meer gevonden. De industriële revolutie leidde ertoe dat de Verenigde Staten in de tweede helft van de negentiende eeuw uitgroeiden tot een economische grootmacht, waardoor de hang naar afzijdigheid op hetinternationale vlak, zeker na de Amerikaanse burgeroorlog, niet langer was vol te houden. Al in 1853 speelden de Verenigde Staten een beslissende rol in de opening van Japan. In 1883 stemde het Congres in met plannen voor een nieuwe vloot.

In het bepalen van het buitenlandse beleid speelden economische, politieke en ideologische overwegingen een rol, meestal tegelijkertijd en vaak moeilijk van elkaar te onderscheiden. Dit komt naar voren in de belangstelling voor Azië en het achterland, Latijns-Amerika. Via de ‘Open Door Policy’, die gepresenteerd werd als een Amerikaans streven naar vrijheid, probeerden de Verenigde Staten hun invloed op de opkomende markt in Azië, onder meer in China, veilig te stellen. Door de Spaans-Amerikaanse oorlog van 1898 werd, ondanks heftige discussies in de media tussen voor- en tegenstanders van imperialisme, de politiek-strategische positie in het Caraïbisch gebied en in de Stille Oceaan versterkt. Cuba werd een Amerikaans protectoraat en de Filippijnen werden in feite een Amerikaanse kolonie. De invloed in Latijns-Amerika nam verder toe toen de Verenigde Staten in 1903 het recht verwierven voor de aanleg van het Panamakanaal. Onder president Theodore Roosevelt groeiden de Verenigde Staten in de rol van wereldmacht. Dit bleek onder meer uit een actievere houding ten aanzien van verwikkelingen in Europa en Azië. Amerikaanse troepen werden steeds vaker ingezet om belangen in landen als China en Japan in Azië en Cuba en Mexico in het Caraïbisch gebied te verdedigen tegenover Europese mogendheden. In de Eerste Wereldoorlog bleven de Verenigde Staten aanvankelijk neutraal. De torpedering vande Lusitania in 1915 door een Duitse onderzeeboot zette deze neutraliteit onder grote druk. Door de Duitse afkondiging van de onbeperkte duikbotenoorlog en het onderscheppen van het Zimmermann-telegram in 1917 besloot president Wilson om Duitsland de oorlog te verklaren. De Verenigde Staten werden partij in de Eerste Wereldoorlog onder het motto ‘To make the world safefor democracy’.

De periode 1918-1945

De industrialisatie en haar politieke en maatschappelijke invloed

De Red Scare. De industriële en economische bloei in de jaren twintig. De oorzaken van de economische crisis. Regulering van de economie door Roosevelts New Deal.

Door de Russische Revolutie met de daaraan gekoppelde dreiging van een wereldrevolutie en de groeiende aanhang van kleine communistische en socialistische partijen in de Verenigde Staten, ontstond de Red Scare (1919-1920). In 1919 vonden op grote schaal stakingen plaats van arbeiders. De reactie van de federale overheid bestond uit arrestaties van vermeende communisten waarbij burgerrechten werden geschonden. De invloed van de Progressive Movement nam af. De Republikeinse presidenten van de jaren ’20, Warren Harding (1921-1923) en Calvin Coolidge (1923-1929), hadden beiden een blind vertrouwen in ondernemers en het vrije marktmechanisme. In de nieuwe industrietakken, vooral in de snel groeiende elektrotechnische industrie, ging de concentratietendens onverminderd door. Door rationalisatie en toenemende efficiency daalden de prijzen van de producten. Omdat de lonen tegelijkertijd stegen, nam de welvaart sterk toe. De consumptie bereikte nieuwe hoogten, mede dankzij de steeds effectievere reclame. De welvaart droeg bij aan een klimaat van optimisme en het geloof in ‘New Capitalism’. Door samenwerking tussen staat en ondernemers zou uitbuiting plaatsmaken voor harmonie en daarmee zou socialisme overbodig worden. Door de opkomst van de massamedia bereikten deze ideeën eengroot publiek. Het vertrouwen in de economische toekomst leidde tot een grote populariteit van de aandelenhandel en tot toenemende speculatie. Daarnaast werd het lenen van geld een vanzelfsprekend onderdeel van het Amerikaanse consumptiepatroon.

In de jaren twintig toonde de federale overheid onvoldoende begrip voor ernstige structurele economische problemen. De textielindustrie, de spoorwegen en de mijnbouw kenden structurele werkloosheid en er waren grote problemen in de landbouw. De welvaartsstijging veranderde maar weinig aan de ongelijkmatige inkomensverdeling. Daarnaast leed de hele Amerikaanse economieconcept onder overproductie omdat de productiegroei sterker was dan de inkomensstijging. In het najaar van 1929 sloeg het optimisme om in onzekerheid over de economie, wat leidde tot de ineenstortingvan de aandelenhandel. De structurele zwakheden van de Amerikaanse economie maakten van derecessie een depressie. Banken konden niet meer aan hun verplichtingen voldoen en veelondernemingen gingen failliet. De Republikeinse president Herbert Hoover (1929-1933) had geen antwoord op de crisis, vooral omdat hij door zijn geloof in ondernemers en het marktmechanismede overheid slechts op beperkte schaal wilde laten ingrijpen. Hierdoor namen de sociale en economische problemen toe. Met de komst van een nieuwe Democratische president veranderdehet overheidsbeleid. President Franklin D. Roosevelt (1933-1945) koos met zijn New Deal voor een actieve rol van de overheid. Binnen de New Deal werden wetten uitgevaardigd voor deverschillende sectoren van de economie en organisaties opgericht om ze uit te voeren. De New Deal viel slecht bij veel zakenlieden, maar kreeg steun van de meerderheid van het electoraat. Met het Hooggerechtshof, dat enkele vitale wetten ongrondwettig verklaarde, ging Roosevelt openlijk de strijd aan. Roosevelt reageerde met een tweede New Deal die minder gericht was op herstel en meer op maatschappelijke hervorming. Vanaf 1937 werd een verdere uitbouw van de New Deal geblokkeerd door een coalitie van zuidelijke Democraten en Republikeinen. Bezuinigingenin hetzelfde jaar deden de eerste successen van de New Deal teniet.

De werkloosheid verdween pas tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Amerikaanse productie verdubbelde tijdens de oorlogsjaren. Er ontstond een tekort aan arbeidskrachten waardoor er netals tijdens de Eerste Wereldoorlog een beroep werd gedaan op vrouwen. In de oorlogsjaren nam de macht van de vakbeweging verder toe.

De ontwikkeling van de burgerrechten

Gevolgen van de bijdrage van de zwarte bevolking aan de Eerste Wereldoorlog. De invloed van organisaties van de witte en de zwarte bevolking. De rol van de Amerikaanse rechtspraak. De invloed van de economische crisis en de New Deal.

Ondanks de deelname aan de Eerste Wereldoorlog door zwarte soldaten en de arbeid van zwarte mannen en vrouwen in de oorlogsindustrie, bleef de segregatie ook na de oorlog bestaan. De zwarte bevolking was gedurende de Eerste Wereldoorlog strijdbaarder geworden. Deze ontwikkeling zette zich tijdens het Interbellum voort waardoor het in de jaren twintig tot raciale onlusten kwam. De zwarte bevolking gebruikte stakingen en demonstraties om voor haar rechtenop te komen.Tegenstanders en lokale overheden reageerden hierop met geweld en zetten daarbij politie en leger in. Ze werden in het Zuiden vaak gesteund door de rechterlijke macht. Groepen van witte arbeiders keerden zich eveneens tegen de zwarte bevolking, doordat een deel van de zwarte arbeiders werd gebruikt om stakingen te breken. In de praktijk veranderde er weinig voor de zwarte bevolking. Een deel van de zwarte bevolkingprobeerde vanaf de Eerste Wereldoorlog de armoede, segregatie en geweld van het platteland in het Zuiden te ontvluchten door naar de steden in het noorden van de Verenigde Staten te migreren. In deze steden ontstonden getto’s. Vaak verrichtten zwarten ongeschoold werk,waarvoor ze minder betaald kregen dan de witten. Een aantal organisaties vervulde in deze strijd, zowel economisch, sociaal als justitieel een belangrijke kanaliserende rol. Ze organiseerden protestacties, demonstraties en stakingen,spanden rechtszaken aan en zetten solidariteitsgroepen op om zwarten te ondersteunen. Ook zwarten leden onder de gevolgen van de beurskrach van 1929. Ondanks de grote waardering van de zwarte bevolking voor de ondersteunende maatregelen die de New Deal met zich meebracht, was ze ontevreden. De uitkeringen van de New Deal waren in veel gevallen hoger dan het loon dat zwarten uitbetaald kregen. De leiding van de uitkeringsinstantie besloot daarop de zwarte werklozen minder uit te keren dan de witte. President F.D. Roosevelt nam geen positie in tegen deze ongelijkheid, hij wilde de steun van witte kiezers niet verliezen. In de jaren ‘30 werden in zeker 37 staten zelfhulporganisaties opgericht om armen, vooral de zwarten en werklozen teondersteunen. Ook binnen het rechtssysteem werden zwarten gediscrimineerd; bij rechtszaken werden zwarten zwaarder gestraft of vals beschuldigd. In het Zuiden, en meestal ook in noordelijke staten, bestonden de jury’s louter uit vertegenwoordigers van de witte bevolking. Evenals na de Eerste Wereldoorlog hoopten zwarte soldaten na de Tweede Wereldoorlog op een verbetering van hun positie. Onder druk van de federale regering pasten legeronderdelen gedurende de oorlog hun beleid aan in de richting van toenemende rechtsgelijkheid voor wit en zwart binnen de Amerikaanse strijdkrachten.

Het buitenlands beleid

Wilson en het vredesverdrag van Versailles. Amerikaanse belangen onder druk. De Amerikaanse reactie op de opkomst van het fascisme.

President Wilson nam in 1919 een hoofdrol op zich in de onderhandelingen die moesten leiden tot het vredesverdrag van Versailles. Voor zijn vertrek naar Europa formuleerde hij zijn visie in een programma van veertien punten. Centraal hierin stonden een actieve betrokkenheid van de ondertekenaren van het verdrag bij een internationaal rechtssysteem, het zelfbeschikkingsrecht van volkeren, het afzien van oorlog als middel om territoriale conflicten te beslechten en de oprichting van een Volkenbond, die een belangrijke taak kreeg bij het handhaven van de toekomstige internationale rechtsorde. Wilsons ambities gingen een groot deel van zijn landgenoten te ver. Het vredesverdrag van Versailles werd door het Congres verworpen. Vooral veel Republikeinse senatoren stemden tegenomdat de Verenigde Staten door het verdrag lid zouden worden van de Volkenbond en daardoor deeigen soevereiniteit zouden opgeven. De Verenigde Staten moesten zich richten op het binnenland, waar een herwaardering plaatsvond van oude Amerikaanse waarden. Alleen wanneer Amerikaanse economische en politieke belangen in het geding waren, zouden de Verenigde Staten moeten ingrijpen op internationaal vlak en waar mogelijk zonder verplichtingenaan te gaan voor de toekomst. Internationale afspraken werden door Wilsons Republikeinse opvolgers slechts nog uit strategisch oogpunt aangegaan. Op economisch terrein kozen de Verenigde Staten voor protectionisme. Hier werd een uitzondering op gemaakt als Amerikaanse belangen in het geding waren. Ook in het beleid ten aanzien van Latijns-Amerika voerde eigenbelang de boventoon. De Verenigde Staten gingen Latijns-Amerika steeds meer beschouwen als hun exclusieve invloedssfeer en voerden in feite een imperialistische economische politiek, waarbij gewapend ingrijpen niet werd geschuwd.

Een volledige terugkeer naar het isolationisme bleek in de jaren twintig onmogelijk. De politieke eneconomische belangen van de Verenigde Staten in de wereld waren te groot geworden; uit eigenbelang konden zij zich voortaan niet afzijdig houden van internationale ontwikkelingen. Door de economische crisis en het isolationisme was er begin jaren dertig weinig draagvlak in de Verenigde Staten voor buitenlandse militaire acties. Militair ingrijpen in Latijns Amerika, waar de Verenigde Staten eerder niet voor terugdeinsden, werd nu impopulair. Roosevelt formuleerde de nieuwe opstelling in het westelijk halfrond als ‘Good Neighbour Policy’, het streven naar meer eenheid tussen de Amerikaanse staten en nauwere economische samenwerking, onder meer doorhet geven van leningen. De opkomst van een extreem nationalistisch regime in Japan het nationaalsocialistische regime in Duitsland zette de Amerikaanse Open Door Policy onder druk, vooral in Azië. Toch nam de Amerikaanse afkeer van betrokkenheid bij internationale conflicten alleen maar toe. In 1935 werd de neutraliteitswet van kracht, die het verschepen van wapens aan oorlogvoerende landen verbood. Ook na het begin van de Tweede Wereldoorlog en de Duitse bezetting van een deel van Europa moest Roosevelt rekening houden met weerstand tegen interventie door de Verenigde Staten. Tegelijkertijd was duidelijk dat de Verenigde Staten belang hadden bij een Engelse overwinning in de strijd tegen fascisme. De Verenigde Staten raakten daarom toch betrokken bij de strijd tegen de fascistische landen, aanvankelijk indirect door de ‘Lend Lease Act’ van 1941. In augustus 1941 sloten Roosevelt en de Britse regeringsleider Churchill het Atlantisch handvest. Ofschoon de Verenigde Staten formeel nog geen partij waren in deTweede Wereldoorlog werden in dit verdrag in feite de oorlogsdoelen geformuleerd, zoals hetstreven naar collectieve veiligheid, ontwapening, zelfbeschikkingsrecht, economische samenwerking en vrijheid op zee. De Japanse aanval in 1941 op Pearl Harbour was de aanleiding voor de oorlogsverklaring aan Japan. Duitsland verklaarde zelf de oorlog aan de Verenigde Staten. De Verenigde Staten behoorden nu, met de Sovjet-Unie, Groot-Brittannië en Frankrijk, tot de Geallieerde mogendheden in de strijd tegen de fascistische landen. Onder de Geallieerden was echter geen eensgezindheid over de toekomst. De regeringsleiders troffen elkaar begin 1945 in Jalta om het naoorlogse Europa te bespreken. Roosevelt keerde zich hier tegen Stalins plan om herstelbetalingen te eisen van Duitsland. Ook werd men het niet eens over de toekomstige regering van Polen en de politieke toekomst van Duitsland. Tijdens de Conferentie van Jalta werden wel afspraken gemaakt over de oprichting van de Verenigde Naties, die volgens Roosevelt een centrale rol dienden te krijgen in het handhaven van een nieuwe internationale rechtsorde. Die internationale rechtsorde werd nu van groot belang geacht voor de veiligheid van de Verenigde Staten, die dan ook het voortouw namen bij de oprichting van de Verenigde Naties.

De periode 1945-1965

De industrialisatie en haar politieke en maatschappelijke invloed. Toename van de welvaart door industrialisatie. Pogingen van Democratische presidenten, die zichzelf als erfgenamen van Roosevelt zien, de nog bestaande armoede door wetgeving aan tepakken. Tegenstand van het Congres hiertegen. Kritiek op de consumptiemaatschappij.

Na de oorlog belandde de Amerikaanse economie niet in een depressie. De oorlogsindustrieën schakelden soepel over op de productie van duurzame consumptiegoederen. De productie hiervan kon de vraag niet bijhouden. De demobilisatie verliep zonder al te veel problemen mede door de GIBill (1946). Goedkope leningen en subsidies voor onderwijs voor veteranen zorgden voor consumptie en sociale mobiliteit. Kort voor het einde van de Tweede Wereldoorlog overleed Roosevelt. Hij werd opgevolgd door zijn vicepresident, Harry S. Truman (1945-1953). De Democraat Truman streefde naar voortzetting van het beleid van de New Deal. In 1946 herwonnende Republikeinen echter hun meerderheid in het Congres zodat zij nieuw beleid konden tegenhouden.

De babyboom gaf de economie een grote impuls. De arbeidsproductiviteit steeg enorm door de toepassing van nieuwe productietechnieken. Vooral de witte arbeiders en de middenklasse profiteerden in de jaren ‘50 van de nieuwe welvaart. Truman zag in zijn onverwachte herverkiezing als president in 1948 een mandaat om het beleid van de New Deal voort te zetten onder de naam Fair Deal. Door tegenwerking van het conservatieve Congres kwam nieuw beleid echter amper totstand. Onder zijn Republikeinse opvolger Dwight D Eisenhower (1953-1961) groeide in de loop vande jaren ‘50 de invloed en de omvang van het militair-industriële complex, een bundeling van de belangen van de politieke en militaire leiding en de wapenindustrie.

De nieuwe regering vond dat de afhankelijkheid van de publieke sector verminderd moest worden. Er kwam een eind aan de loon- en prijscontrole en er werd gekort op de subsidies voor boeren. Daarbij bleef het; de gematigde Republikein Eisenhower wilde de verworvenheden van de New Deal en de Fair Deal niet verder aantasten, mede onder invloed van de Democratische meerderheid in het Congres. De Verenigde Staten groeiden uit tot een welvarende samenleving waarin klassentegenstellingen tot het verleden leken te behoren. Maar er kwam ook kritiek. J.K.Galbraith wees op het gebrek aan overheidsbeleid en op de nadelen van de consumptiemaatschappij. Hij pleitte voor een verbetering van de kwaliteit van het bestaan en zag daarbij een sleutelrol weggelegd voor het onderwijs. Zijn denkbeelden werden opgepakt door de Democratische president John F. Kennedy (1961-1963) die de natie opnieuw in beweging wilde brengen door een ‘New Frontier’. Ook dit politieke programma, waardoor de nog resterende armoede bestreden zouworden, liep stuk op verzet van het Congres. Na de moord op Kennedy slaagde zijn opvolger en partijgenoot Lyndon B. Johnson (1963-1969) er wel in de wetsvoorstellen aangenomen te krijgen. Johnson kondigde een ‘War on Poverty’ aan. Tijdens de verkiezingscampagne van 1964 presenteerde hij zijn programma onder de naam ‘Great Society’. Doelstelling was de voltooiing enaanzienlijke uitbreiding van de Fair Deal. Johnson werd gekozen als president en bovendien behaalden de Democraten een grote meerderheid in het Congres. De oplopende kosten van de Vietnamoorlog dwongen Johnson op termijn tot verregaande bezuinigingen op zijn hervormingsprogramma. Opkomende protesten van studenten en zwarte activisten en toenemende kritiek op de consumptiemaatschappij zorgden voor onrust in de samenleving. De regulerende rolvan de overheid werd in toenemende mate ter discussie gesteld.

De ontwikkeling van de burgerrechten

Fellere strijd voor burgerrechten en federale wetgeving. Einde aan wettelijke ongelijkheid. Radicalisering civil rights movements.

Na de Tweede Wereldoorlog zette president Truman burgerrechten op de politieke agenda en hij beschouwde het als een taak van de federale regering de zwarte bevolking te beschermen en hun wens voor gelijke rechten te steunen. Hij nam maatregelen die discriminatie binnen het federale regeringsapparaat verboden. Trumans inspanningen pasten binnen sociale veranderingen in deAmerikaanse samenleving. In de jaren ‘50 ontstond er een nieuwe middenklasse onder de zwarte burgers, terwijl tegelijkertijd onder witte Amerikanen de acceptatie voor een gemengde samenleving groeide.

In 1954 won de NAACP de rechtszaak Brown vs. Board of Education of Topeka waarna segregatie in het onderwijs niet langer rechtsgeldig was. Daarmee kwam de strijd om gelijke rechten in een stroomversnelling. In 1955 weigerde Rosa Parks, lid van de NAACP, om haar plaats in de bus af testaan aan een witte. Onder leiding van predikant Martin Luther King werd een busboycot georganiseerd in Montgomery, waarna na ruim een jaar de segregatie in het openbare busvervoer werd afgeschaft. King werd één van de leidende figuren van de strijd voor gelijke rechten. Hij propagandeerde de methode van geweldloos verzet en leidde met succes boycotten, protestmarsenen sit-ins tegen segregatie en voor kiesrecht in de zuidelijke staten.

De reactie in de zuidelijke staten op de steeds feller wordende strijd voor zwarte burgerrechten was, zelfs lokaal, heel verschillend. Maar in het algemeen weigerden witten zich neer te leggen bij de nieuwe situatie en molesteerden ze zwarte betogers. De KKK werd weer actief en terroriseerde zwarte Amerikanen. In 1957 dwongen negen zwarte leerlingen hun toelating tot een witte school in Little Rock af. Bang voor een bloedbad bracht president Eisenhower de nationale garde van Arkansas onder federaal gezag en dwong met behulp van het leger de uitvoering van de wet af.

Het hardhandige verzet van lokale overheden en witte bevolking kreeg nationaal en internationaal aandacht. Beelden van geweld tegen betogers gingen de wereld over. President Kennedy zette, net als zijn voorgangers, de Civil Rights pas op de agenda na acties van de zwarte beweging. In 1963 stelde hij een Civil Rights Act voor die zou voorzien in gelijke rechten. Ter ondersteuning hiervan trokken in augustus 1963 zwarte en witte Amerikanen samen in een mars naar Washington, waar Martin Luther King zijn speech ‘I have a dream’ uitsprak. Na de moord op Kennedy tekende in 1964 zijn opvolger Johnson de Civil Rights Act en in 1965 de Voting Rights Act. Dit markeerde het officiële einde van de wettelijke ongelijkheid van de zwarte bevolking. In het midden van de jaren ’60 vond binnen de Civil Rights Movement radicalisering plaats, waardoor de aanhang van de Nation of Islam groeide en de beweging van de Black Panthers ontstond. Door het falen van de Great Society en het uitblijven van gelijke kansen in de samenleving, zelfs na het aannemen van de Civil Rights Act, braken in de zomer van 1965 en de zomers daarna in steden in de Verenigde Staten rellen uit tussen de zwarte bevolking en de gezaghebbers.

Het buitenlands beleid

De Verenigde Staten als supermacht in de Koude Oorlog. De Vietnam-kwestie zet de rol als wereldleider onder druk.

President Truman stelde zich in de verslechtering van de betrekkingen met de Sovjet-Unie hard op. Tijdens de Conferentie van Potsdam, in juli 1945, werden de geallieerde mogendheden het opnieuw niet eens over de toekomst van Europa. Hierdoor liep de maatregel om Duitsland tijdelijk teverdelen in bezettingszones uit op de Duitse deling. Met de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki in augustus 1945 maakten de Verenigde Staten een einde aan de strijd tegen Japan. Het gebruik van dit nieuwe wapen was tevens een signaal aan de Sovjet-Unie. De Amerikaanse regering zag de Sovjet-Unie als een gevaar voor de vrije kapitalistische en democratische wereld, omdat het communisme streefde naar een gesloten invloedssfeer en uiteindelijk naar de wereldrevolutie. De Sovjet-Unie op haar beurt zag het Amerikaanse streven naar vrijhandel als westers imperialisme. De gespannen verhoudingen in de Koude Oorlog werden bepalend voor de naoorlogse internationale verhoudingen. Veel Amerikanen waren achteraf van mening, dat te laat was opgetreden tegen de fascistische mogendheden. De Verenigde Staten konden nu, als nieuwe wereldleider, een centrale rol spelen in de internationale rechtsorde. Deze actievere rol, waarvoor de basis was gelegd in de Tweede Wereldoorlog, was ook in het belang van het militair-industrieel complex.

De communistische dreiging in Griekenland en Turkije was in 1947 de aanleiding voor de Trumandoctrine, die bepaalde dat de Verenigde Staten elke democratie die bedreigd werd te hulp zouden komen. Omdat het verarmde Europa door de Amerikaanse regering werd gezien als een voedingsbodem voor communisme werd de Truman Doctrine gevolgd door de Marshallhulp, een financieel programma voor de wederopbouw van Europa. De doelstelling van het Amerikaansebuitenlandse beleid was nu containment van het communisme.

De Amerikaanse vrees voor verspreiding van het communisme werd nog versterkt door een reeks gebeurtenissen eind jaren ‘40. In 1948 vond een crisis plaats rond Berlijn, nadat de Sovjet-Unie een blokkade van de stad had afgekondigd. Vanaf 1949 had de Sovjet-Unie eveneens de beschikking over de atoombom. In hetzelfde jaar werd China communistisch. De Verenigde Staten kozen in hun nieuwe rol als wereldleider voor een alliantiepolitiek en voor het opzetten van Amerikaanse militaire bases over de hele wereld. De oprichting van de NAVO in 1949 paste in dit streven naar collectieve veiligheid.

Om de verdere verspreiding van het communisme tegen te gaan, namen de Verenigde Staten deel aan de oorlog in Korea (1950-1953) en namen zij na de Franse nederlaag in Vietnam in 1954 de strijd tegen de Vietminh over van de Fransen. Onder Eisenhower werd de dominotheorie het uitgangspunt van het Amerikaanse buitenlandse beleid.

De angst voor het communisme kreeg in deze periode binnen de Verenigde Staten een extremevorm met het McCarthyisme. In de jaren ‘50 werd een scherpere reactie op mogelijke communistische agressie in het vooruitzicht gesteld waarbij het gebruik van nucleaire wapens nietzou worden uitgesloten.

In de tweede helft van de jaren vijftig kreeg de tegenstelling tussen de machtsblokken een nieuwe dimensie door de strijd om de ruimte. De Sovjet-Unie wist in 1957 een satelliet in een baan rond de aarde te schieten, wat voor de Verenigde Staten aanleiding was voor het opzetten van een ambitieus ruimtevaartprogramma dat als doel had een mens op de maan te zetten. Dit programma was medebepalend voor het elan van de Verenigde Staten onder Kennedy. In de Koude Oorlog werd Kennedy geconfronteerd met problemen, zoals een nieuwe crisis rond Berlijn. De Sovjet-Unie besloot in 1961 de uittocht van Oost-Duitsers tegen te gaan met de bouw van de Muur. Uit zijn reactie bleek dat Kennedy niet op een directe confrontatie met de Sovjet-Unieuit was. Na de Cubaanse revolutie van 1959 wendde Fidel Castro zich voor steun tot de Sovjet-Unie. De Sovjet-Unie installeerde raketten op Cuba, wat in 1962 wel leidde tot een confrontatie tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. In de Cuba-crisis nam de Amerikaanse regering grote risico’s, maar daarna zette zij ook stappen om de nucleaire dreiging te verminderen. Eisenhowers beleid van beperkte steun aan Zuid-Vietnam werd geleidelijk losgelaten door de presidenten Kennedy en Johnson, die Zuid-Vietnam steeds actiever gingen steunen. Het ondemocratische karakter van het Zuid-Vietnamese bewind bracht de Verenigde Staten echtersteeds meer in verlegenheid. Na het aannemen van de Tonkin-resolutie in 1964 escaleerde het conflict en kreeg de Amerikaanse troepensterkte in Vietnam een ongekende omvang. De positie van de Verenigde Staten in Vietnam bleek onhoudbaar, mede door massaal verzet tegen het beleidconcept in eigen land. De Verenigde Staten moesten de rol die ze in de wereld wilden spelen opnieuw gaan heroverwegen.

Deel
We hebben 32 gasten online